Je hebt een privacyverklaring op je website staan, de grondslagen staan erin, de bewaartermijnen ook, en er is zelfs een paragraaf over cookies. Toch kan die verklaring op dit moment in strijd zijn met de AVG, zonder dat je het doorhebt. Het klachtrecht bij de Autoriteit Persoonsgegevens is een van de meest weggesneden, versluierde of simpelweg vergeten onderdelen van privacyverklaringen in Nederland. Terwijl de wet er glashelder over is: het vermelden ervan is geen keuze.

Wat de wet precies zegt

Artikel 13 lid 2 sub d van de AVG bepaalt dat je betrokkenen moet informeren over hun recht om een klacht in te dienen bij een toezichthoudende autoriteit. Artikel 14 lid 2 sub e zegt hetzelfde voor persoonsgegevens die je niet rechtstreeks van de betrokkene hebt ontvangen. Beide artikelen gelden voor jou als verwerkingsverantwoordelijke, of je nu een webshop runt, een SaaS-product aanbiedt of een lokale verenigingssite beheert.

Wat er minimaal in je verklaring moet staan, is dit: dat de betrokkene het recht heeft een klacht in te dienen, bij welke toezichthouder dat kan, en hoe die toezichthouder bereikbaar is. Voor Nederlandse organisaties is die toezichthouder altijd de Autoriteit Persoonsgegevens. De wet vraagt geen uitgebreide uitleg, maar wel een herkenbare, begrijpelijke vermelding.

Wat de AP en rechters als ondergrens hanteren

De Autoriteit Persoonsgegevens hanteert bij toetsing drie concrete criteria. Ten eerste moet de naam van de toezichthouder expliciet worden genoemd, dus ‘Autoriteit Persoonsgegevens’, niet een omschrijving als ‘de bevoegde autoriteit’. Ten tweede moet het woord ‘klacht’ of ‘klachtenrecht’ zijn opgenomen, zodat duidelijk is om welk recht het gaat. Ten derde moet er een verwijzing zijn naar het indieningskanaal, in de praktijk de website van de AP: autoriteitpersoonsgegevens.nl.

Rechters sluiten hierbij aan. In meerdere zaken is geoordeeld dat vage of indirecte verwijzingen onvoldoende zijn om aan de informatieplicht te voldoen. De norm is of een gewone websitebezoeker begrijpt dat hij of zij een klacht kan indienen, bij wie, en hoe. Als je verklaring die drie vragen niet beantwoordt, voldoet ze niet.

Vier voorbeelden van ondeugdelijke formuleringen

Hieronder vier geanonimiseerde voorbeelden uit echte privacyverklaringen, met uitleg waarom ze tekortschieten.

Voorbeeld 1: de ontbrekende vermelding

Een webshop in tuinartikelen vermeldt keurig de rechten van betrokkenen: inzage, correctie, verwijdering en bezwaar. Maar een klachtrecht ontbreekt volledig. De verklaring sluit af met: “U heeft het recht bezwaar te maken tegen de verwerking van uw gegevens.” Bezwaar en klacht zijn echter twee verschillende rechten. Bezwaar maak je bij de verwerkingsverantwoordelijke zelf (artikel 21 AVG). Een klacht dien je in bij de toezichthouder. Door alleen bezwaar te noemen, ontbreekt de AP-verwijzing volledig. Dit is een hard gebrek.

Voorbeeld 2: de vage paraplu

Een freelance fotograaf schrijft: “U kunt altijd contact opnemen met de bevoegde toezichthoudende autoriteiten als u van mening bent dat uw gegevens niet correct worden verwerkt.” De bedoeling is duidelijk, maar de uitvoering niet. ‘Bevoegde toezichthoudende autoriteiten’ is geen naam. Een bezoeker weet niet welke autoriteit bedoeld wordt, laat staan hoe die te bereiken. Deze formulering voldoet niet aan de eis dat de naam van de toezichthouder expliciet wordt vermeld.

Voorbeeld 3: de verkeerde plek

Een SaaS-bedrijf heeft het klachtrecht correct opgenomen, maar uitsluitend in de cookieverklaring. De algemene privacyverklaring, die de verwerking van klantgegevens, factuurgegevens en gebruikersgedrag beschrijft, zwijgt erover. Artikel 13 en 14 AVG vereisen de vermelding in de privacyverklaring die van toepassing is op de verwerking in kwestie. De cookieverklaring dekt die verwerking niet. Het klachtrecht moet dus ook in de hoofdprivacyverklaring staan waar deze zichtbaar is.

Voorbeeld 4: de ontmoedigde klager

Dit is de gevaarlijkste variant. Een regionale dienstverlener schrijft: “Als u een klacht heeft over de verwerking van uw persoonsgegevens, verzoeken wij u eerst contact met ons op te nemen. Mocht dit niet tot een bevredigende oplossing leiden, dan kunt u een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.” Op het eerste gezicht lijkt dit compleet, maar juridisch klopt het niet. De AVG geeft betrokkenen het recht om rechtstreeks naar de AP te stappen, zonder tussenkomst van de verwerkingsverantwoordelijke. Door de formulering ‘verzoeken wij u eerst’ suggereert de tekst dat interne stappen verplicht zijn vóór een klacht. Dat is onjuist en kan als drempel worden uitgelegd die de uitoefening van het recht belemmert.

Kant-en-klare vervangende tekst

Gebruik de volgende zin als basisformulering in je privacyverklaring:

“Je hebt het recht een klacht in te dienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens over de manier waarop wij met jouw persoonsgegevens omgaan. Je kunt hiervoor terecht op autoriteitpersoonsgegevens.nl.”

Wat elk onderdeel dekt:

  • “het recht een klacht in te dienen” dekt de eis dat het woord ‘klacht’ expliciet aanwezig is.
  • “bij de Autoriteit Persoonsgegevens” noemt de toezichthouder bij naam, zoals vereist.
  • “autoriteitpersoonsgegevens.nl” verwijst naar het indieningskanaal, wat de toegankelijkheidseis dekt.

Let op: de formulering bevat geen interne stap als vereiste. Je mag naast deze zin wel aanbieden dat mensen ook bij jou terecht kunnen met vragen, maar dat mag nooit als voorwaarde worden gepresenteerd voor het indienen van een klacht bij de AP.

Pas de aanspreekvorm aan op je eigen verklaring. Gebruik je ‘u’ in plaats van ‘je’, pas de tekst daar dan op aan. De juridische inhoud blijft gelijk.

Wat je verder moet controleren

Het klachtrecht is één schakel in een groter geheel. Artikel 13 en 14 AVG bevatten meerdere informatieverplichtingen die allemaal aanwezig moeten zijn, zie ook hoe je een privacyverklaring stap voor stap samenstelt. Een onvolledige verklaring is niet half-conform, maar gewoon niet-conform. Controleer daarom tegelijk ook de volgende onderdelen:

  • De identiteit en contactgegevens van de verwerkingsverantwoordelijke, inclusief eventuele functionaris voor gegevensbescherming.
  • De doeleinden en rechtsgronden van elke verwerking.
  • De bewaartermijnen of de criteria die worden gebruikt om die termijnen te bepalen.
  • De rechten van betrokkenen: inzage, correctie, verwijdering, beperking, overdraagbaarheid en bezwaar.
  • Of gegevens worden doorgegeven aan derde landen en op welke grondslag.

Het klachtrecht bij de Autoriteit Persoonsgegevens staat in je privacyverklaring niet los van die andere verplichtingen. Zorg dat de verklaring als geheel klopt, niet alleen de zin over de AP.